Symbolika kolorów na ikonach

Czy kolory na ikonie mają znaczenie?

Czy oglądając ikony lub inne obrazy przedstawiające świętych zastanawialiście się dlaczego twórca użył tych a nie innych kolorów?

Malarstwo ikonowe to nie tylko gałąź malarstwa czy odrębna technika artystyczna, to przede wszystkim świadectwo wiary, które dociera do nas przez różnorodność kolorów.
Jak w każdym dziele sztuki malarskiej, także w ikonie mamy do czynienia z kolorem1. Ikony są i były pełne kolorów. Kiedy na nowo odkryto ikony i poddano je renowacji, usunięto ze starych ikon powstałą w skutek działania czasu, światła czy świec
i kadzideł, ciemną warstwę powodującą, że z trudem można było rozróżnić twarze świętych – z ciemności wyłoniło się bogactwo kolorów. Jednakże rola koloru na ikonie nie ogranicza się do celów dekoracyjnych, kolor na ikonie jest przede wszystkim symboliczny, kolor zawsze poprzedza sens.

Złoto, czyli światło.

Złoto w symbolice chrześcijańskiej zajmuje szczególne miejsce, jest jednocześnie kolorem i światłem, jest wyjątkowe, tak jak jedyny jest Bóg. Tradycyjnie tło ikony jest złote. W hierarchii kolorów złoty zajmuje pierwsze miejsce. Jest to światłością „nie z tego świata”, nie zna skrajności: światłość – ciemność. Złoto oznacza Bożą chwałę, w której przebywają święci. Złoto jest symbolem Niebieskiej Jerozolimy, o której czytamy w Apokalipsie św. Jana. Złoto przynieśli magowie, mędrcy narodzonemu Zbawicielowi. Arka Przymierza starożytnego Izraela była ozdobiona złotem. Zbawienie i przemienienie ludzkiej duszy także jest porównywane ze złotem, wypalonym i oczyszczonym w ogniu. Złote tło, złote nimby świętych, złoty blask wokół postaci Chrystusa, złote szaty Zbawiciela oraz złote asystki na szatach Matki Bożej i Aniołów – ten najcenniejszy materiał na ziemi, służy do wyrażenia tego, co jest najcenniejsze, tj. świętości i przynależności do Nieba.

Niestety od wielu już lat można zobaczyć, że złoto stanowić zaczęło element dekoracyjny, a nawet inwestycyjny. Wiąże się
to z utratą głębokiego rozumienia sensu ikony, gdzie złoto było postrzegane symbolicznie. Nadmiar dekoracji i pozłoceń koncentruje uwagę widza na pięknie zewnętrznym, na bogactwie, na urodzie, zapominając o duchowym sensie. Złoto
z transcendentnego symbolu przekształca się w element dekoracyjny. W przestrzeniach kościelnych, jak i świeckich, tryumf odnosi świeckie rozumienie złota. A przecież wiemy, że złoto reprezentuje światło i chwałę Bożą. Jest stosowane, by podkreślić boską naturę Jezusa, świętość Aniołów, Matki Bożej oraz innych świętych i męczenników. Jest symbolem niebiańskiego królestwa i obietnicy wiecznego życia.

Złoto zawsze było bardzo drogim materiałem i z tego powodu często było zamieniane przez inne, semantycznie bliskie kolory takie jak biały, czerwony, zielony i żółty (ochrę).

Co symbolizuje biel?

Najbardziej bliskim znaczeniowo złotu jest kolor biały. Kolor ten również wyraża transcendencję. Kolor biały, który także jest równocześnie światłem stanowiąc jedność wszystkich kolorów, symbolizuje czystość, niewinność, wspólnotę ze światem boskim. Kolor biały jest obecny w ikonach od samego początku istnienia sztuki ikonograficznej, jednak był stosowany rzadziej niż złoto. Jest to barwa, która symbolizuje obecność Boga oraz świętych. Jako białe przedstawiane są szaty Chrystusa na ikonie „Przemienienia”, w białe szaty przyobleczeni są także sprawiedliwi na ikonie „Sąd Ostateczny”. Biały jest również używany
w ikonach przedstawiających zmartwychwstanie Chrystusa, a także archaniołów, aniołów, chóry anielskie oraz świętych – oznacza ich wysoki stopień doskonałości, niewinność, boską naturę oraz bliskość z Bogiem. W ikonach świętych, biały symbolizuje duchowość, czystość i świętość. Białe aureole są symbolem boskiego światła, które emanuje z tych świętych postaci. Białe elementy na tle ciemniejszych barw symbolizują zwycięstwo dobra nad złem oraz oświecenie duszy przez światło i prawdę.

Przewijanie do góry